درباره شاهنامه پژوهي و تحقيق در مورد اين اثر سترگ ، با وجود آن که تلاش هاي فراواني صورت گرفته و استادان بسياري در اين زمينه کمر همت بسته اند، اما از آنجايي که شاهنامه يکي از ۴ رکن اصلي ادب فارسي است ، به نظر مي رسد دامنه اين تحقيقات بايد همچنان گسترش بيشتري يابد و تلاش گسترده تري براي شناخت کامل تر اين اثر حماسي انجام شود.
ميرجلال الدين کزازي يکي از آن استاداني است که ارادت خاصي به استاد توس دارد و بيشترين تلاش و فرصت تحقيقاتي اش را در شاهنامه شناسي و پژوهش درباره اين شاهنامه کم نظير صرف کرده است.
يکي از اين آثار پژوهشي که در نوع خود اثري قابل تامل محسوب مي شود، مجموعه کتابي در ۱۰ جلد است با نام «نامه باستان» که تاکنون ۶ جلد از آن چاپ و منتشر شده است.
دکتر کزازي درباره اين کتاب مي گويد: «نامه باستان ويرايش و گزارش شاهنامه از آغاز تا انجام است. من در اين کتاب کوشيده ام به شيوه اي دانشورانه و سخن سنجانه متن را ويرايش کنم و سپس به گزارش بيت ها بپردازم.»
از ويژگيهاي برجسته اين کتاب تعدد گزارش هايي است که نويسنده براي ابيات به کار برده است ، چنانچه خود در اين باره مي گويد: «پس از آن که بيت ويرايش شد و از ميان پچين (نسخه بدل)ها، بهترين و درست ترين گزينه انتخاب شد، آن بيت از ديدگاه هاي گوناگون گزارش شده است مانند واژه شناسي ، سبک شناسي ، زيباشناسي ، باورشناسي ، نمادشناسي و ديگر دانش هاي ادب تا آنجا که مي سزيده است.
در واقع من نشان داده ام که اگر ريختي پذيرفته شده ، بر چه پايه اي بوده است». در عين حال با توجه به شيوه کار دکتر کزازي در اين اثر و گزارش هاي گوناگون او درباره هر بيت ، کاملا مشخص است که اين مجموعه حاصل پژوهشي طولاني و تحقيقي عميق و جامع در باب شاهنامه است.
هرچند به گفته استاد از اول قرار نبوده است مجموعه اي با اين گستردگي و در ۱۰ جلد توليد شود: «نخست بار که من به نوشتن اين رشته از کتاب پرداختم ، انگيزه ام نگارش کتابي آموختاري و درسي بود، سازمان انتشارات سمت خواسته بود که کتابي نوشته شود تا دانشجويان در رده هاي برين آموزش زبان و ادب پارسي ، آن را بخوانند و بياموزند.
هنگامي که نخستين جلد نامه باستان نوشته شده دکتر احمدي ، سرپرست سازمان سمت ، پافشارانه از من خواست که بخشهاي ديگر شاهنامه هم به همين شيوه ويراسته و گزارش شود. در آغاز من با همه دلبستگي و باورمندي که به شاهنامه دارم ، نمي پذيرفتم.
زيرا مي دانستم که چندين سال درگير کار خواهم بود. اما سرپرستان سازمان در ايستادند و گفتند اين کار فراتر از آن است که تنها کاري باشد در زمينه ادب و فرهنگ ايران ، در واقع گونه اي بايستگي ميهني و ملي است و بر شماست که اين را به انجام برسانيد. به هر روي من هم ناچار پذيرفتم».
اولين جلد اين کتاب در سال ۱۳۷۷ و در کشور اسپانيا نوشته شد، يعني زماني که کزازي براي تدريس زبان پارسي و ايران شناسي به آن کشور سفر کرده بود.
چند سال هم بعد از انتشار کتاب اول براساس توافق دکتر کزازي و انتشارات سمت قرار بر اين شد که هر سال يک جلد از اين کتاب نوشته و چاپ شود.
چنانچه خود استاد هم درباره اين توافق مي گويد: «اين رشته از کتاب ، نه جلد خواهد بود و جلد دهم هم نمايه ها و فهرست ها را در بر خواهد گرفت. (تاکنون نيز شش جلد از اين مجموعه از چاپ درآمده است و در بازار موجود است ، جلد ۷هم به زير چاپ رفته است و هم اکنون گرم نوشتن جلد هشتم و نهم هستند.)
قرار است هر سال جلدي از پس جلدي سپسين نوشته شود؛ اين قراري است که با ناشر گذاشته ايم».

منبع : روزنامه جام جم ۲۴ اردیبهشت ۸۴، آمار بر اساس اطلاعات جدید بروز شده است.