مى‏خواهيد كتاب بخريد؟!
اين ‏روزها كه اينترنت به تمام گوشه ‏هاى زندگى‏مان سرك‏ كشيده است، خريد كتاب نيز شكل تازه‏اى به خود گرفته است. اگر تا به حال به شيوه اينترنتى كتاب نخريده باشيد دست ‏كم اسم آن‏ را شنيده‏ايد. لازم نيست از خانه بيرون برويد. بنشينيد پاى رايانه و كتاب مورد نظرخود را انتخاب كنيد. با يك تلفن، فكس، ايميل يا اس‏ام‏اس.
شهر كتاب
سايت شهر كتاب دو سال پيش با هدف اطلاع‏رسانى راه‏افتادامااز يك سال پيش فروش اينترنتى نيز به خدمات آن اضافه شده‏است. غلامرضا تعليمى مدير سايت، كتاب‏هاى منتشر شده از سال ۸۱ به بعد را منابع موجود اين مركز عنوان مى‏كند كه ۸۷۰ هزارعنوان آن فارسى و  ۹ هزار عنوان كتاب‏هاى لاتين است. وى‏محدود بودن ساير سايت‏هاى فروش كتاب را نقطه ضعفى مى‏داندكه شهر كتاب آن را برطرف كرده است.
ما پس از دريافت درخواست‏هاى مشترى، منابع مختلف راجست‏وجو مى‏كنيم و با بيش از ۷۰ منبع در ارتباط هستيم تا كتاب راپيدا كنيم. تعليمى استفاده از اين روش را راهى مناسب براى جلب‏رضايت مشترى مى‏داند: يك بار يكى از كارمندان وزارت نيرو از اين‏روش استفاده كرد و بعد از آن تمام كارمندان به ما مراجعه كردند.هزينه ارسال كتاب براى تهران و شهرستان ۱۰۰۰ تومان است كه‏به حجم بسته نيز بستگى دارد.
حمايت نمى‏شويم
اين سايت سال ۸۱ با هدف اطلاع‏رسانى در حوزه كتاب‏راه‏اندازى شده است اما امروز به يكى از منابع معتبر براى تهيه‏كتاب به شكل اينترنتى تبديل شده است و ۷۵۰ ناشر را پوشش‏مى‏دهد. على شايگان يكى از كاركنان روابط عمومى اين سايت‏ضمن اشاره به استقبال خريداران از اين شيوه، مشكل اصلى چنين‏مراكزى را حمايت نشدن و كمبود توان مالى عنوان مى‏كند: اين‏مراكز نياز به حمايت دارند زيرا آنقدر توان مالى ندارند كه دررسانه ‏ها تبليغ كنند و اطلاع‏رسانى درست از وجود اين سايت‏ها انجام نمى‏شود.
از نكات قابل توجهى كه شايگان به آن اشاره مى‏كند اين است‏كه اين سايت براى اولين بار امتياز نمايندگى سايت آمازون در ايران‏را از آن خود كرده است و علاقه‏مندان به كتاب‏هاى لاتين با تماس‏با بخش كتاب‏هاى خارجى اين سايت مى‏توانند در كمتر از يك ماه ‏كتاب مورد نظر خود را دريافت كنند. هر روز در صفحه اصلى سايت ۳۲ كتاب جديد به طور خودكار به بيننده معرفى و اطلاعاتى نظيرعكس، قيمت، خلاصه كتاب و... ارائه مى‏شود. خلاصه ‏ها را گاهى‏ناشران در اختيارمان مى‏گذارند و گاهى تحريريه ما اين كار را انجام‏مى‏دهد. حركت ديگرى كه اين سايت انجام داده است قراردادن ۴هزار عنوان كتاب ايرانى در سايت آمازون است و اين امكان براى‏ناشران وجود دارد كه خلاصه انگليسى كتاب‏ها را نيز روى سايت‏بگذارند.
وى با اشاره به اينكه برخلاف ساير كشورها، ايران بسيار دير به‏اين حلقه پيوسته است مى‏گويد: ما ۲۵ سال تحريم فرهنگى‏داشتيم. حتى افغانستان هم عضو اين سايت بوده است و حالا يك‏ سال و نيم است كه ايران هم اضافه شده است.
اما بايد ديد ناشران در اين مورد چه نظرى دارند و تاثير فروش‏ اينترنت بر فروش كتاب را چطور ارزيابى مى‏كنند.
تضعيف كتابفروش‏ها
على جعفريه، مدير نشر ثالث، بيشترين لطمه ناشى از فروش‏ اينترنتى را متوجه كتابفروشان مى‏داند. وى با اشاره به تعطيل‏شدن45 كتابفروشى در سال گذشته، حفظ شدن رابطه مولف، ناشر،توزيع‏كننده و كتابفروشان را بسيار با اهميت مى‏داند. جعفريه ضمن‏پذيرفتن مزاياى فروش اينترنتى براى مخاطبان مى‏گويد: شرايط نبايد طورى پيش برود كه موجب تضعيف كتابفروش‏ها شود. البته‏به خطر افتادن منافع توزيع كنندگان كتاب تنها عيب استفاده از اين‏روش نيست. در ايران به نفع مخاطب است كه وارد كتابفروشى‏شود. در ايران اطلاع‏رسانى حوزه كتاب در حد صفر است بنابراين‏تنها جايى كه مخاطب مى‏تواند اطلاعات كسب كند كتابفروشى‏هاست. از اين رو به نفع خواننده است كه وارد كتابفروشى شود -به جز جاهاى دورافتاده - هر چند بيشتر ناشران و حتى كتابفروش‏ها اين روزها از اينترنت براى اطلاع‏رسانى استفاده‏ مى‏كنند و آخرين اخبار نشر را در اختيار علاقه‏مندان مى‏گذارند اما جعفريه محدوديت دسترسى به امكانات را مانع استفاده بهينه از اين روش مى‏داند: مگر چند درصد مردم ايران از اين امكانات ‏برخوردارند؟
وى ايجاد يك پاتوق فرهنگى براى مردم را از مهم‏ترين اهداف ‏اين انتشارات مى‏داند. نشر ثالث از ۴ سال پيش و همزمان با راه‏اندازى سايت خود، فروش اينترنتى‏اش را آغاز كرده است.
انتشارات سوره‏مهر يكى از ناشرانى است كه از شيوه ‏هاى‏ مختلفى براى فروش كتاب استفاده مى‏كند. فروش كتاب از طريق‏تلفن، اس‏ام‏اس، فكس و اينترنت در كنار روش معمول فروش كتاب ‏موجب شده اين انتشارات رابطه خوبى با خريداران برقرار كند. عبداللهى يكى از كاركنان بخش بازرگانى انتشارات سوره‏مهر، تسهيل دسترسى مخاطب به كتاب را هدف اصلى اين مركز عنوان‏ مى‏كند: حوزه فعاليت ما انديشه و هنر ايران و اسلام است و براى ‏تسهيل دسترسى جوامع هدف - به ويژه مناطق محروم و دورافتاده- هر روشى كه كار را راحت‏تر كند به كار مى‏گيريم. بنابراين‏ كتاب‏هاى خودمان و كتاب‏هاى برگزيده ساير ناشران اين حوزه را براى علاقه‏مندان ارسال مى‏كنيم.
وى رايگان بودن ارسال كتاب و دريافت نكردن هزينه ارسال را از ويژگى‏هاى مثبت اين انتشارات مى‏داند. نكته مهم در ارسال ‏كتاب براى خريداران به ويژه شهرستانى‏ها، پرداخت مبلغ كتاب ‏است. يك ناشر چطور مى‏تواند ريسك كند و با اعتماد به خريدار كتاب را برايش به نقطه‏اى دورافتاده در كشور بفرستد؟ عبداللهى‏نتيجه اعتماد ناشران به خريداران را مثبت ارزيابى مى‏كند: در ابتداى كار هيچ تضمينى براى برگشت پول وجود نداشت اما پس از يك دوره آزمايشى سه ماهه مشخص شد كه نگرانى ما بى‏مورد بوده است و حتى يك مورد هم پيش نيامد كه خريدار از اعتماد ما سوءاستفاده كند.
وى بالا بودن سطح فرهنگ خوانندگان كتاب را عامل اصلى‏ برقرارى اين ارتباط دوسويه مى‏داند كه موجب مى‏شود مخاطب از اين شيوه استقبال كند. هر چند اين شيوه در ظاهر از جنبه مالى به‏صرفه به نظر نمى‏رسد اما اين تسهيلات موجب بالا رفتن آمار فروش و جذب مشترى مى‏شود اما مشكل بسيار مهمى كه ناشران با آن دست و پنجه نرم مى‏كنند بالابودن هزينه ‏هاى ارسال كتاب‏ است. معمولان ناشران ۳۵ تا ۴۰ درصد مبلغ كتاب را به هزينه ‏توزيع اختصاص مى‏دهند اما بالا بودن هزينه ارسال كتاب آن هم‏زمانى كه ارسال براى خريد رايگان است مشكلات اقتصادى به‏وجود مى‏آورد. به ويژه زمانى كه هزينه ارسال كتاب از قيمت آن هم ‏بالاتر است. وى ارائه راه‏حل كارآمد از سوى وزارت ارشاد يا مديريت‏شهرى مانند تخصيص يارانه را گامى مهم در شكل‏گيرى خوب و مناسب توزيع موثر كتاب مى‏داند. بسته‏بندى نيز مشكل ديگرى ‏است كه ناشران را به زحمت انداخته است.
عبداللهى معتقد است سالم تحويل دادن كتاب به خريدار يكى ‏از نگرانى‏هاى ناشران است كه نبود نظام پستى به سامان اين ‏نگرانى را تشديد كرده است.
منبع: کتاب هفته